همایش سیلاب شهری و پیشگیری از آن در بندرعباس ؛ فرصت ها و ضرورت ها

پس از وقوع سیل در اسفندماه سال گذشته و فروردین ماه سال جاری در بندرعباس و وارد شدن خسارات به شهر و شهروندان و کشته شدن چند نفر در سیل های مذکور، مدیران استان توجه بیشتری به مقوله سیل نشان دادند. در این راستا شهرداری بندرعباس اقدام به برگزاری همایشی تحت عنوان سیلاب و راهکارهای پیشگیری از آن در تالار فردوسی شهرداری بندرعباس در تاریخ 30/7/1393 نمود.  

این رویداد فرصت مناسبی جهت تعامل و هماهنگی دستگاهها و ارگانهای دخیل در امر سیل شهری تلقی می شود. مدیریت سیلاب شهری موضوعی چند وجهی است و صرفاٌ به جمع آوری و هدایت سیلاب در درون شهر خلاصه نمی شود. سیلاب شهری از دو منشاء برون شهری و درون شهری نشاءت می گیرد. بخش عمده ای از سیل و رسوب ورودی به محیط شهر از حوزه آبخیز بالادست مشرف به شهر به دورن شهر وارد می شود و پیشگیری از سیل در این حوزه به مراتب تاثیرگذاری ببشتری بر مدیریت سیلاب و کاهش خسارات دارد. 

 آبخیزداری در حوزه آبخیز بالادست شهر در راستای کاهش سیل و رسوب ورودی به شهر و مالاٌ کاهش مشکلات و خسارات سیلاب در محیط شهری و ایجاد ظرفیت احیای حوزه آبخیز پیرامون شهر، نقش موثری در مدیریت سیلاب شهری ایفا می نماید. اجرای طرحهای آبخیزداری در حوزه بالادست شهر در کنار اقدامات درون شهری نظیر اصلاح شبکه زهکشی شهر و کاهش سطوح عایق شهری، ایمن سازی شهر را در مواجهه با مخاطرات سیل تامین خواهد کرد.  

در این راستا هماهنگی و همکاری دستگاههای ذیربط من جمله شهرداری و اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان و انجام اقدامات هماهنگ و همسو توسط معاونت عمرانی شهرداری و معاونت آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری امری ضروری و اجتناب ناپذیر است. مبادله تفاهم نامه در خصوص مطالعه و اجرای طرح آبخیزداری در سطح حوزه آبخیز شهر بندرعباس و برنامه ریزی و اقدام هماهنگ از سوی ارگانهای دخیل در موضوع سیلاب پیشنهاد می گردد.    

 مسیر عبوری خور گورسوزان از درون بافت شهر بندرعباس 

  

ورودی مسیر آبراه اصلی خور گورسوزان از حوزه آبخیز بالادست تا دوراهی ایسینی (محله شهناز) 

 

توسعه شهر بندرعباس بر روی اراضی شیبدار و سیل خیز حوزه آبخیز بالادست

 

 

 نمایی از آبراهه ها و مسیل های تخلیه سیلاب به شهر از حوزه بالادست  

 

نمایی از حوزه آبخیز خور نخل ناخدا

 

  گسترش شهر بر روی اراضی سیلگیر حوزه نایبند (فاز 2 شهرک طلائیه)

 

 

 مسیل ورودی سیلاب به شهر (ارتفاع داغاب بیانگر حجم زیاد سیلاب ورودی از بالادست است)

 

حجم سیلاب ورودی به شهر و عدم توانایی سیستم زهکشی شهر در دفع سیلاب

  

شهر بندرعباس - سیل اسفندماه 1392

 چ 

آبخیزداری ؛ پیشگیری و مهار سیل در حوزه آبخیز بالادست و کاهش حجم سیل و رسوب پایین دست

 

مقالات دومین کنفرانس مدیریت و مهندسی سیلاب

دومین کنفرانس ملی مدیریت و مهندسی سیلاب با رویکرد سیلاب های شهری در تاریخ 8 و 9 مهرماه 1393 در محل هتل المپیک تهران با مشارکت یونسکو ، سازمان مدیریت بحران، سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور، شرکت مدیریت منابع آب ایران، دانشگاهها، سازمان ها، شورای شهر، ... و انجمن آبخیزداری ایران برگزار گردید. 

فهرست مقالات 

مقاله 01

مقاله 02 

کاهش بارندگی بلند مدت استان هرمزگان

 تحلیل وضعیت بارش های آسمانی استان در بلندمدت نشان از کاهش میزان بارندگی است. بررسی آمار بارش های نقطه ای ثبت شده در 75 ایستگاه هواشناسی و بارانسجی در سطح استان طی 30 و 20 سال اخیر بیانگر میانگین بارندگی متوسط سالانه به ترتیب به میزان 204 و 193 میلی متر است. این بدان معنی است که متوسط بارش نقطه ای استان در 20سال گذشته در مقایسه با متوسط بارندگی 30 سال اخیر به میزان 11 میلی متر کاهش یافته است.  

این در حالی است که بررسی نقشه همباران، میزان کاهش بارندگی استان را بیش از این میزان نشان می دهد. بر اساس جدیدترین نقشه همباران استان میانگین بارندگی بلندمدت 30 ساله استان معادل 152 میلی متر است.  

خشکسالی طولانی مدت حاکم بر استان در بیش از یک دهه گذشته اصلی ترین عامل کاهش بارش های آسمانی در استان هرمزگان بوده است.    

نقشه همباران استان هرمزگان  

(بر اساس بارندگی سی ساله اخیر)  

   

تحت این شرایط بارندگی و با توجه به مشکلات کم آبی و بیلان منفی آبخوان های زیرزمینی در 38 دشت مهم استان با اضافه برداشت سالانه به میزان بالغ بر 250 میلیون مترمکعب، ضرورت توسعه فعالیت های آبخیزداری در مقطع کنونی چند برابر شده است.  

رشد فزاینده تقاضاهای مردمی جهت اجرای طرحهای آبخیزداری، ورود خیرین به بخش آبخیزداری و خودیاری مردم جهت انجام فعالیت های مذکور نیز بر این امر دلالت دارد. امید است با اصلاح شاخص های سهم بری اعتبارات عمرانی و توجه بیشتر به این مهم در شرایط بحران آبی موجود شاهد گسترش بیش از پیش طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری در سطح استان باشیم.

تحلیل وضعیت بارندگی استان هرمزگان

میزان بارش و روند تغییرات سهم نزولات آسمانی در مناطق خشک نظیر استان هرمزگان از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در برخی از مناطق بسیار کم آب استان که بواسطه گسترش گنبدهای نمکی و تشکیلات تبخیری و آلاینده منابع آب، فاقد آب زیرزمینی با کیفیت بوده صرفاٌ از طریق استحصال بارش تامین آب صورت می پذیرد. هر چند در سال آبی 93-1392 نسبت به سال زراعی ماقبل وضعیت بارندگی استان مناسب تر می باشد اما بررسی آمار بارندگی بلندمدت استان بیانگر کاهش مقادیر بلندمدت بارندگی بویژه در دو دهه اخیر در سطح استان است.  

 جدول نتایج بررسی آمار بارندگی بلندمدت استان هرمزگان

ردیف	دوره زمانی  (سال)	ایستگاه هواشناسی	میانگین بارش	متوسط بارندگی استان  (mm)	ملاحظات
1	30	۷۵	نقطه ای	204
2	۲۰	۷۵	نقطه ای	193
3	۴۵	۷	نقطه ای	۱۷۶/۲
4	۵۶	۱	نقطه ای	۱۷۲/۴	سینوپتیک بندرعباس
5	۳۰	۷۵	همباران	152	نقشه همباران

 ***در محاسبات آنالیز بارش، سال پایه دوره آماری منتهی به سال 1390 منظور گردیده است. 

هشدار بحران آب

به نقل از روزنامه دنیای اقتصاد – شماره 3301 مورخ 29/6/93

وزیر نیرو با بیان اینکه در سال‌های اخیر متوسط میزان بارش در کشور از 250 میلی‌متر به 242 میلی‌متر کاهش یافته که این یک هشدار جدی در بخش آب است، اعلام کرد: پیش از این ما در کشور 130 میلیارد مترمکعب منابع آب تجدیدشونده داشتیم که این رقم هم‌اکنون به 120 میلیارد مترمکعب کاهش یافته است، اما در مقابل جمعیت و مصارف ما افزایش داشته و بخش کشاورزی و صنعت نیز در حال توسعه است. چیت‌چیان با بیان اینکه به‌ازای هر فرد ایرانی در سال 1550 مترمکعب آب تجدیدشونده وجود دارد، گفت: این سرانه در جهان به‌طور متوسط 6400 مترمکعب است و اگر در منطقه‌ای سرانه آب تجدیدشونده کمتر از 1700 مترمکعب باشد، آن منطقه با بحران آب مواجه است. وزیر نیرو تصریح کرد: ما از بیان مشکل کم‌آبی اکراه نداریم، چراکه برای حل مشکل یاری و همراهی همه اقشار جامعه نیاز است. وی در ادامه گفت: اگر یک منطقه از مجموع منابع تجدیدشونده خود 20 تا 30 درصد برداشت کند، در آن منطقه ناپایداری منابع آب وجود دارد و ما اکنون از مجموع 120 میلیارد مترمکعب منابع آبی، از 96 میلیارد مترمکعب استفاده می‌کنیم که معادل 80 درصد منابع آب تجدیدشونده است. 

با توجه به وضعیت منابع آب در کشور و رسیدن به مرز بحران آب لازم است در کوتاه مدت و میان مدت با کنترل اضافه برداشت از آب زیرزمینی،ایجاد بازار آب در 609 دشت کشور ، اصلاح قیمتها و مواردی از این دست بحران کنترل گردد. اما به زعم این حقیر لازم است بهره برداری از منابع طبیعی کشور متناسب با استعداد سرزمین گردد و این مهم تنها به منابع آب خلاصه نمی شود بلکه بهره برداری از سایر منابع سرزمین بصورت بهم پیوسته همانند اجزای یک پیکر واحد بنام اکوسیستم طبیعت که دارای ظرفیت مشخصی است متعادل گردد.  

این امر مستلزم بازنگری اساسی در نگرش به مصرف منابع و ارتباط سیستمی آنها با یکدیگر است. لذا بر این اساس مدیریت یکپارچه هر یک از منابع که در برخی بخش ها مطرح است به تنهایی جوابگو نخواهد بود و ضروری است در چارچوب یک برنامه آمایش سرزمین و تعیین واحد برنامه ریزی که همان حوزه آبخیز است در برنامه ریزی توسعه، منابع طبیعی پایه آب، خاک، هوا، پوشش گیاهی، حیات جانوری و انسان بصورت توامان و با هم در برنامه ریزی لحاظ و متناسب با استعداد سرزمین توسعه اتفاق بیفتد. در غیر اینصورت با بخشی نگری درمان قطعی اتفاق نخواهد افتاد.  

به امید روزی که با برخورد عالمانه با منابع در اختیار و اعمال مدیریت جامع حوزه آبخیز بر سرزمین و منابع طبیعی کشور را با حضور و هماهنگی همه بخش ها و ارگان های دخیل شاهد باشیم.