طی 17 سال اخیر 60 میلیارد مترمکعب باران کمتری در ایران باریده است

مدیرکل دفتر حفاظت و بهره‌برداری منابع آب و امور مشترکین شرکت مدیریت منابع آب ایران گفت: طی ۱۷ سال اخیر، ۶۰ میلیارد مترمکعب باران کمتری در ایران باریده است.

سید محمدعلی مصطفوی در گفت و گو با ایسنا، از وضعیت نامناسب منابع آب در کشور یاد کرد و گفت: طی ۱۷ سال اخیر شاهد کاهش قابل توجه میزان بارندگی‌ها در کشور بوده‌ایم.

وی میانگین بارندگی‌های ایران طی دوره ۴۷ ساله آماری اخیر را ۲۴۰ میلی‌متر اعلام کرد و ادامه داد: این میزان طی ۱۷ سال اخیر به کمتر از ۲۲۰ میلی‌متر رسیده است.

به گفته این مسئول، این کاهش بارش باعث شده طی ۱۷ سال اخیر بیش از ۶۰ میلیارد مترمکعب کاهش بارندگی در سطح کشور ایران داشته باشیم.

مدیرکل دفتر حفاظت و بهره‌برداری منابع آب و امور مشترکین شرکت مدیریت منابع آب ایران کاهش بارندگی از یک سو و افزایش مصرف از سوی دیگر را عامل آسیب دیدن منابع آب زیرزمینی کشور دانست و تاکید کرد: متاسفانه نوع مصرف و سیاست‌گذاری‌ها در این مدت اخیر متناسب با شرایط اقلیمی کشور نبوده است.

مصطفوی معتقد است، مجموع این عوامل باعث شده اکنون با کسری ۱۲۰ میلیارد مترمکعبی ذخایر آب زیرزمینی کشور مواجه باشیم که این شرایط دیگر برای ذخایر آب زیرزمینی قابل تحمل نیست.

وی افزود: این شرایط بحرانی باعث شد طرحی به نام "احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی" در شورای عالی آب در شهریور سال ۱۳۹۳ به تصویب برسد که بر اساس آن ۱۵ پروژه تعریف شده که یازده پروژه را وزارت نیرو، سه پروژه را وزارت جهاد کشاورزی و یک پروژه را نیز وزارت صنعت، معدن و تجارت بر عهده دارد.

مدیرکل دفتر حفاظت و بهره‌برداری منابع آب و امور مشترکین شرکت مدیریت منابع آب ایران در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت دشت‌های کشور اشاره کرد و یادآور شد: از ۶۰۹ محدوده مطالعاتی که در کشور داریم، ۳۵۵ مورد دشت ممنوعه است.

وی افزود: این در حالیست که در سال ۴۷ تعداد دشت‌های ممنوعه کشور ۱۵ مورد و با کسری ۱۰۰ میلیون مترمکعبی ذخایر آب بوده و این عدد اکنون به ۳۵۵ دشت ممنوعه با کسری ۱۲۰ میلیارد مترمکعبی رسیده است.

مصطفوی خاطرنشان کرد: ۹۵ درصد پتانسیل آب‌های زیرزمینی کشور نیز در همین ۳۵۵ دشت قرار دارد.

وی تاکید کرد: البته ما بیش از ۵۰ درصد تخلیه آب زیرزمینی را در پنج استان تهران، اصفهان، کرمان، فارس و خراسان رضوی داریم و نزدیک به ۶۰ درصد کسری تجمعی منابع آبی زیرزمینی نیز مربوط به این مناطق است.

مصطفوی از وقوع نشست در اکثر دشت‌های ممنوعه کشور نیز خبر داد و تاکید کرد: نشست زمین رفتار یک آبخوان به مصرف بهره‌برداران است که به نوعی مرگ آبخوان محسوب می‌شود و گسترش آن می‌تواند به بسیاری از زیرساخت‌ها آسیب وارد کند.

مدیرکل دفتر حفاظت و بهره‌برداری منابع آب و امور مشترکین شرکت مدیریت منابع آب ایران وضعیت نشست دشت‌ها در مناطقی مانند کرمان، خراسان، مرکزی، تهران و سیستان و بلوچستان را بحرانی دانست.

وی در ادامه گفت: وزارت نیرو نیز برنامه‌های خود را برای مدیریت مصرف آب هم در راستای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و هم طرح احیاء و تعادل بخشی دشت‌ها اجرا می‌کند.

به گفته این مسئول، در همین راستا انسداد ۲۰ هزار حلقه چاه غیرمجاز در سال جاری در نظر گرفته شده که سهم هر استان نیز در آن مشخص است.

وی با بیان اینکه مدیریت مصرف آب نیازمند همکاری همه بخش‌های مختلف و در راس آنها مردم است، خاطرنشان کرد: خصوصا در بخش کشاورزی که مصرف کننده اصلی آب در کشور است باید حداکثر استفاده از حداقل منابع آب را برای بیشترین تولید داشته باشیم.

مصطفوی اظهار کرد: ما نمی‌گوییم کشاورزی نداشته باشیم یا کشاورزی را کم کنیم، اما رفتار و نگاه به آب باید عوض شود.

انتهای پیام

 خبرگزاری ایسنا سوم شهریورماه نود و پنج

لازم بذکر است در کنار مدیریت بهینه مصرف آب و کنترل برداشت مازاد، توجه بیشتر به طرح های آبخیزداری و آبخوانداری بایستی صورت پذیرد. موضوعی که در طرح احیاء و تعادل بخشی آبخوان زیرزمینی در دشت های بحرانی پیش بینی شده و همچنین برابر ماده 27 قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی می بایست 15 درصد سهم استحصال نزولات جوی در کشور ارتقا یابد، که مطابق پیش بینی قانون 7.5 درصد آن از طریق اجرای طرح های آبخیزداری و آبخوانداری در راستای افزایش سهم استحصال نزولات آسمانی و تعادل بخشی به آبخوان های با بیلان منفی می بایست از محل فصل تامین آب محقق گردد. بدون شک در صورت جامع نگری و توجه لازم به بخش آبخیزداری می توان امیدوار بود سرزمین ما به تعادل برسد.

معرفی "خیرین آبخیزداری" هرمزگان بعنوان الگوی برتر کشوری

طرح آبخیزداری با سرمایه گذاری خیرین در استان هرمزگان در دهمین همایش ملی و اولین جشنواره فرهنگ و مدیریت جهادی برکزار شده با مشارکت 34 ارگان اعم از وزارتخانه ها، دانشگاه ها، نهادها، سازمان های مختلف در سطح ملی بر اساس پیشنهاد سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور بعنوان الگوی برتر کشوری معرفی گردید.
 در اینجا ضمن تبریک این موفقیت به مردم هرمزگان که بار دیگر پیشگام و سرآمد نیک اندیشی در کشور گردیدند بر خود لازم می دانم از تمامی خیرین ونیکوکاران استان خاصه اعضای محترم مجمع خیرین منابع طبیعی و آبخیزداری استان قدردانی نمایم. از هدایت ها و حمایت های سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور، معاونت آبخیزداری سازمان، مدیران کل و کارشناسان دفاتر آبخیزداری سازمان سپاسگزارم. همچنین تلاش های کلیه همکارانم در اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان و ادارت تابعه شهرستان ها بویژه پرسنل سختکوش حوزه معاونت آبخیزداری، ادارات ستادی آبخیزداری و کارشناسان مسئول آبخیزداری شهرستان های استان را ارج می نهم. 

آغاز بارش های تابستانه سال 1395 در هرمزگان

بارش های تابستانه با سهم مناسبی از نزولات جوی همه ساله مناطقی از هرمزگان را در ارتفاعات شمالی استان بهره مند می کند. امسال در تابستان 1395 پس از گذراندن فصل بهار کم بارش در سطح استان هرمزگان، در واپسین روزهای تیرماه گرم امسال شاهد رخداد بارندگی بودیم. هر چند این بارش ها به لحاظ نوع رژیم آن بصورت پراکنده انجام گرفت، اما در این شرایط بحران آب و خشکی طبیعت بسیار موثر و حیات بخش ارزیابی می گردد.

با شروع بارندگی تابستانه از تاریخ 26 تیرماه تاکنون چندین نوبت بارش در مناطقی از شهرستان های بشاگرد، بستک، حاجی آباد، بندرعباس و بندرخمیر با مقادیر بارش در حدود 27 میلی متر و کمتر شاهد بودیم که عمدتاٌ در ساعات پایانی روز در بعدازظهرها اتفاق افتاد. در این میان 19 سازه آبخیزداری بیش از سه میلیون مترمکعب از سیلابهای ناشی از بارش های تابستانه در مناطق فوق الذکر را مهار کردند. از جمله سازه آبخیزداری حوزه دهنو دهستان  از توابع شهرستان حاجی آباد که با خودیاری 100% فرد خیر محلی با پیشرفت فیزیکی 85% در دست اجراست نیز آبگیری شد.
شایان ذکر است مهار بارش های مذکور علاوه بر تغذیه آبخوان چاه ها، چشمه ها و قنوات در حوزه های آبخیز مناطق یاد شده در جهت پایداری منابع آب و افزایش توان محیطی در مواجهه با خشکسالی، نقش بسزایی نیز در آبدار نمودن برکه ها(آب انبارها) در پهنه غربی استان و کمک به رفع بحران آب در مناطق کم آب غرب استان در این فصل گرم و خشک سال ایفا نموده است.  

بارش های تابستانه اغلب تحت تاثیر پدیده مونسون و همچنین با منشاء محلی رخ می دهد که بر اساس اظهار خبرگان جوامع محلی هرمزگان در گذشته و در سالهای پر باران  در 40 روز از 60 روز پایانی فصل تابستان، استان هرمزگان در مناطق فوق الذکر شاهد اینگونه بارش ها بوده است که بواسطه نحوه استمرار و زمان وقوع آن به "باران های چهل پسینی" معروف بوده است. 

تحلیل بارش بهاری هرمزگان در سال 1395

بهار هرمزگان در سال 1395 از نگاه آمار بارندگی حوزه آبخیز معرف و زوجی

شروع سال 1395 و فصل بهار در استان هرمزگان مقارن با کاهش بارندگی در بسیاری از مناطق استان گردید. در این میان داده های ثبت بارش در ایستگاه آبخیزداری حوزه آبخیز معرف و زوجی استان  مقادیر ناچیزی را طی این فصل نشان می دهد. طی این مدت سه نوبت بارندگی دریافت شد که مقادیر آن به ترتیب در زیر ارائه می گردد :
1- ثبت بارندگی بتاریخ 22 مارس 2016 برابر با سوم فروردین ماه 1395 معادل 3/5 میلی متر
2- ثبت بارندگی بتاریخ 30 و 31 مارس 2016 برابر با یازدهم و دوازدهم فروردین ماه 1395 معادل 0.6 میلی متر
3- ثبت بارندگی بتاریخ 1 آوریل 2016 برابر با سیزدهم فروردین ماه 1395 معادل 4.3 میلی متر
بر این اساس در ایستگاه هواشناسی آبخیزداری استان طی سه ماهه نخست سال جاری تنها 8.4 میلی متر بارش ثبت شده است که نشانگر فصل خشک در بهار امسال در هرمزگان می باشد.
شایان ذکر است ایستگاه آبخیزداری حوزه آبخیز معرف و زوجی استان هرمزگان در منطقه دهگین از توابع بخش رودخانه شهرستان رودان در حوزه ای به مساحت 350 هکتار از سال 1385 توسط معاونت آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان هرمزگان راه اندازی گردیده است. این ایستگاه در زمره ی شبکه ی ایستگاه های 12 گانه حوزه های زوجی کشور بعنوان معرف اقلیم خشک ایران پارامترهای اقلیمی و شاخص حوزه های آبخیز مناطق خشک کشور را بصورت مستمر اندازه گیری و ثبت می نماید.

ایران مواجه با خشکسالی بلندمدت یا پذیرش واقعیت اقلیم خشک کشور

شاید زمان آن رسیده باشد که پدیده خشکسالی را در پهنه سرزمین خشک و نیمه خشک ایران بعنوان یک واقعیت اقلیمی و نه یک حادثه غیرمترقبه بپذیریم.

موضوعی که رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی از درگیری 72 درصد جمعیت کشور با پدیده خشکسالی خبر می دهد. 

شاهرخ فاتح با اشاره به شاخص کوتاه مدت خشکسالی هواشناسی کشور اظهار کرد: از ابتدای سال زراعی جاری و بر مبنای شاخص 9 ماهه منتهی به خرداد ماه 95، در مناطق مرکزی و شرقی کشور شامل بخش‌های وسیعی از استان‌های اصفهان، یزد، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، جنوب خراسان رضوی، شمال استانهای فارس و کرمان، شرق سمنان، سیستان و بلوچستان، قم، مرکزی، شرق گیلان و غرب مازندران درجاتی از خشکسالی خفیف تا شدید وجود دارد. وی اظهار کرد: از سوی دیگر بر اساس همین شاخص کوتاه مدت، در بخشهایی از استانهای کرمانشاه، ایلام، لرستان، جنوب آذربایجان غربی، گلستان و کردستان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، خراسان شمالی، خوزستان و هرمزگان درجاتی از ترسالی ضعیف تا شدید وجود دارد و مابقی مناطق در این بازه زمانی در شرایط طبیعی بوده اند. بسیاری از مناطق کشور درگیر خشکسالی بلندمدت رئیس مرکز ملی خشکسالی سازمان هواشناسی با تاکید بر اینکه براساس شاخص بلندمدت هفت ساله، بخش‌های وسیعی از کشور با درجاتی از خشکسالی ضعیف تا بسیار شدید درگیر هستند، افزود: شاخص بلندمدت پایش خشکسالی هواشناسی در بخش‌هایی از استانهای فارس، یزد، کرمان، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، تهران، البرز، قم، مرکزی، مازندران، خوزستان، ایلام ،همدان و کردستان درجاتی از خشکسالی‌های خفیف تا بسیارشدید را نشان می دهد. در مقابل بررسی های مبتنی بر این شاخص، در شمال آذربایجان شرقی، اردبیل، و مناطق محدودی از جنوب سیستان و بلوچستان شرایط ترسالی ضعیف تا متوسط را نشان می‌دهد. فاتح در ادامه به مساحت تحت تاثیر خشکسالی در کشور اشاره کرد و گفت: براساس محاسبات انجام شده درخصوص مساحت تحت تاثیر هر یک از طبقات خشکسالی بلند مدت ، 31 درصد مساحت کل کشور از خشکسالی خفیف، 29 درصد خشکسالی متوسط، 12 درصد خشکسالی شدید و یک درصد نیز با خشکسالی بسیار شدید درگیر هستند. خشکسالی وی همچنین در مورد جمعیت تحت تاثیر خشکسالی در کشور اظهار کرد: بررسی جمعیت تحت تاثیر هر یک از طبقات خشکسالی بلند مدت حاکی از آنست که 27 درصد جمعیت کشور با خشکسالی خفیف، 32 درصد خشکسالی متوسط، 12 درصد خشکسالی شدید، یک درصد خشکسالی بسیار شدید درگیر هستند. رئیس مرکز ملی خشکسالی سازمان هواشناسی درپایان به وضعیت ترسالی کشور نیز اشاره کرد و افزود: در نگاه کوتاه مدت، پنج درصد مساحت کشور دارای ترسالی ضعیف، سه درصد ترسالی متوسط و دو درصد ترسالی شدید است، ولی در نگاه بلندمدت 2.5 درصد مساحت کشور ترسالی ضعیف و یک درصد ترسالی متوسط دارند. منبع: ایسنا

تحت این شرایط چرا برنامه ریزی ها در مدیریت سرزمین و موارد مرتبط با آن بر مبنای این واقعیت اقلیمی صورت نمی پذیرد؟ سوالی که پاسخ به آن می تواند گره گشای بسیاری از چالش های طبیعت ایران و ایضا پایداری توسعه در ایران زمین باشد.