هرمزگان بارانی در اولین روز بهمن ماه 1395

غرش آسمان در نخستین ساعات بامداد مقارن با ساعت 3 نیمه شب بندرعباسی ها را از خواب بیدار کرد. رعد و برق و رگبار باران امید پایان انتظار بارندگی برای مردم هرمزگان بود. سال 95 سال کم بارشی برای استان هرمزگان بود مختصر بارش پاییزی نتوانست عطش تشنگی زمین در این خطه خشک کشور را مرتفع نماید. سد میناب از آب خالی شد و تداوم خشکسالی بخش های مختلف را تا این مقطع از سال متاثر ساخته است. آب انبارها کم آب و امید زارعین دیم کار از برداشت محصول زراعت سیلابی در بندها و تیربندها کمرنگ شده بود. با این اوضاع و احوال وقوع این بارندگی در ابتدای ماه بهمن علاوه بر کاهش تنش آبی و بحران آب، حداقل نویدی برای بهاری سبز در نوروز 1396 خواهد بود.

بر اساس آمار بارندگی ثبت شده تا ساعت 30 : 9  امروز بندرعباس، جاسک و رودان به ترتیب با 18، 17 و 13 میلی متر بیشترین میزان بارش زمستانه اخیر را دشت کردند. تمرکز بارش در مرکز و شرق استان بوده و مناطق غربی و شمالی استان بارش بسیار اندکی دریافت کرده اند. آسمان استان همچنان ابری است و تداوم بارندگی تا روز دوشنبه آینده پیش بینی شده است.

در این نوبت بارندگی 17 سازه آبخیزداری در استان آبگیری شد. حجم آب مهار شده در پشت سازه های آبخیزداری مذکور 2400000 مترمکعب برآورد شده است. بیشترین میزان آبگیری طرح های آبخیزداری در شهرستان جاسک و بخش رودخانه شهرستان رودان اتفاق افتاده است. 

آبگیری سازه آبخیزداری حوزه جوهلدرک شهرستان جاسک

اولین بارش پاییزی هرمزگان در سال 1395

4 آذر 95 پس از 4 روز متوالی طوفان گرد و خاک در بیشتر نقاط هرمزگان که مصادف با بارش برف پاییزی در 27 استان کشور است بالاخره استان هرمزگان رنگ اندک بارندگی به خود دید. این در حالی است که امسال بر خلاف سالهای قبل آبان کاملا خشک و بدون بارشی را سپری کردیم و از ابتدای سال آبی تاکنون هیچ بارندگی موثری در هرمزگان نداشتیم و شرایط خشکسالی حاکم است. تحت این شرایط هرمزگانی ها و بالاخص بندرعباسی ها تندباد همراه با ریزگرد های با منشا داخلی بی سابقه ای را تجربه کردند. سرعت باد از مرز 70 کیلومتر در ساعت عبور کرد و بارش خاک ناشی از فرسایش خاک در استان های جنوب شرق کشور و کانون های فرسایشی درون استان بر سر شهروندان هرمزگانی ریخت و در چند روز متوالی کلیه مدارس و دانشگاه ها را به تعطیلی کشاند و پروازهای فرودگاه بندرعباس و دیگر شهرهای استان را لغو کرد. 

پس از تحمل این وضعیت شروع بارش قطرات باران بوم نشینان سواحل و کرانه های خلیج فارس، تنگه هرمز و جزایر را بیش از پیش شادمان ساخت. عمده بارش ها در مناطق غرب استان و بخشی از نواحی شمالی و مرکزی استان را در برگرفت. هر چند میزان بارش چندان زیاد نبود ولی خیلی به موقع بود :

گاوبندی (پارسیان) 28.7 میلیمتر

لاوان 13 میلیمتر

بستک 11 میلیمتر

حاجی آباد 6 میلیمتر

کیش 2 میلیمتر

بیشترین سهم نزولات جوی را به خود اختصاص دادند و زمین خاک شده بندرعباس هم خیس شد. به امید تداوم بارندگی

حفظ حیات دشت ها در گرو اجرای طرح های آبخیزداری و آبخوانداری

شناسایی 555 هزارهکتار اراضی مستعد پخش سیلاب در استان هرمزگان

ضرورت اختصاص کاربری اراضی مذکور به طرحهای تغذیه آبخوان های زیرزمینی

 مواد قانونی متعدد من جمله ماده 27 قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی بر افزایش میزان کنترل بارش های جوی و جبران بیلان منفی آبخوان های زیرزمینی با اولویت دشت های ممنوعه آبی از طریق اجرای طرح های آبخیزداری و آبخوانداری تاکید دارد.

وضعیت و روند نامطلوب سفره های آب زیرزمینی در شرایط فعلی از مرز خطر عبور کرده است. از یک سو پدیده خشکسالی، برداشت بیش از ظرفیت از منابع آب زیرزمینی و بیلان منفی آبخوان ها و از سوی دیگر وجود اراضی مستعد پخش سیلاب در حوزه های آبخیز مشرف به دشت ها در بالادست اهمیت طرح مذکور را در شرایط کنونی مضاعف نموده است. در این راستا شناسایی اراضی مذکور، عدم اختصاص آن به سایر کاربری ها و بهره گیری از آن جهت طرح های تغذیه آبخوان، در راستای احیای آبخوان های زیرزمینی و استمرار آبدهی، تولید و سکونت در اینگونه مناطق به زعم کارشناسی بسیار حیاتی و امری اجتناب ناپذیر است.

از یک سو وقوع پدیده خشکسالی و بیلان منفی آبخوان های زیرزمینی و از سوی دیگر وجود اراضی مستعد و نفوذپذیر با شیب مناسب جهت اجرای سیستم پخش سیلاب، اهمیت طرح مذکور را در شرایط فعلی استان دوچندان نموده است.

 هدف طرح مزبور را تعادل بخشی آبخوان های زیرزمینی، احیای پوشش گیاهی عرصه های منابع طبیعی و حفظ تعادل اکولوژیک آبخیزها عنوان و اضافه کرد حفظ کاربری اراضی مذکور و اختصاص آن جهت اجرای طرح های آبخوانداری و پخش سیلاب بر عرصه آبخوان ها، ضامن تداوم آبدهی دشت های مزبور و استمرار تولید و سکونت در مناطق استان خواهد بود.

 پخش سیلاب ها بر روی اراضی با قابلیت نفوذ و ذخیره ی مفید و کاربردی آب، یکی از روشهای مناسب برای استفاده ی بهینه از سیلاب ها بخصوص در مناطق دشتی و آبخوان های متخلخل حوزه های آبخیز واقع در اقلیم های خشک و نیمه خشک است. در این زمینه جانمایی و یافتن مناطق مستعد پخش سیلاب، مهمترین جزء از فرآیند اجرای اینگونه پروژه ها به ویژه در سطوح کلان باشد.

 در شرایط کنونی با افزایش روزافزون جمعیت و برداشت بی رویه از سفره های زیرزمینی بایستی اقداماتی جهت جبران مقدار ورودی آب به آبخوان و حفظ بیلان آبی آن در وضعیت تعادل اتخاذ نمود. جمع آوری رواناب های سطحی و تغذیه آبهای زیرزمینی، مدیریت عرضه و تقاضای آب و همچنین استفاده از آب های غیر متعارف از جمله مهم ترین راهبردهای مدیریتی در این بخش می باشند.

در مناطق خشک که کمبود آب و پدیده های چون خشکسالی، تبخیر بالقوه ی زیاد و وقوع بارش های با شدت بالا جزئی از طبیعت و نظم اکوسیستم می باشد؛ انتقال آب به زیرسطح زمین یا تغذیه مصنوعی میتواند به عنوان یک راه حل کاربردی در جهت تعادل بخشی آبخوان های زیرزمینی، جلوگیری از فرونشست زمین و حفظ توازن اکولوژیک مناطق عمل نماید.

 با بررسی هشت معیار فازی شده شامل شیب، ضخامت آبرفت، بارش، زمین شناسی، کاربری اراضی، قابلیت اراضی، نفوذ و بافت خاک در سطح استان و با بهره گیری از بانک اطلاعاتی لایه هایی چون نقشه آبراهه ها، مسیرهای ارتباطی، پراکنش مراکز سکونتگاهی، نقشه ی دشت های استان هرمزگان و همچنین استفاده از تصاویر ماهواره ای aster، LandSat و GoogleEarth جهت کنترل نهایی و ارزیابی و صحت سنجی مناطق انتخاب شده در کنار بازدیدهای صحرایی، 555296 هکتار نهشته کواترنر با استعداد و متناسب در سطح حوزه های آبخیز مشرف به دشت های استان هرمزگان شناسایی گردید که ضروری است با توجه به وضعیت نامطلوب آبخوان های زیرزمینی در راستای تغذیه آبخوان برای اجرای طرح آبخیزداری و آبخوانداری با احداث سامانه های پخش سیلاب اختصاص یابد.

کلاسه بندی مناطق مستعد پخش سیلاب در استان هرمزگان

ردیف	درجه تناسب اراضی برای پخش سیلاب	مساحت (Km2)
1	خیلی مناسب	01/3785
2	مناسب	63/282
3	متوسط	32/1485
4	نامناسب	43/58465

نقشه جانمایی مناطق مستعد پخش سیلاب در استان هرمزگان

چاپ و انتشار کتاب "دانش بومی آبخیزداری در هرمزگان"

کتاب "دانش بومی آبخیزداری در استان هرمزگان" از سوی سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور با مشارکت نشر پونه به چاپ رسید. تدوین این کتاب بر اساس نتایج طرح مشترک اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان هرمزگان و مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان با هدف شناسایی و معرفی دانش بومی آبخیزداری در استان هرمزگان مشتمل بر شیوه های سنتی حفاظت آب و خاک، استحصال باران، جداسازی آب شور و شیرین، مدیریت رواناب های سطحی و بهره برداری از سیلابهای فصلی، تغذیه سنتی آبخوان های زیرزمینی، بهره برداری از اراضی شیبدار و غیره در سواحل، جزایر و کرانه های خلیج فارس و دریای عمان در پهنه جغرافیای هرمزگان انجام گرفته است. 

بدون شک مدل های بومی بهره برداری از منابع سرزمین، الگو های پایدار منطبق با شرایط طبیعی منطقه می باشند که لازم است استفاده و بهره گیری از اینگونه دانش های با ارزش بومی بیش از گذشته در برنامه ریزی ها و طراحی ها مورد توجه قرار گیرد. جا دارد از تمامی کسانیکه در به ثمر رسیدن این کار تلاش کردند قدردانی نمایم. امید است بتوان با انجام اینگونه اقدامات ارزشمند گامی در جهت معرفی قابلیت های استان و بهره برداری از آن برداشت.

 

معرفی کتابچه "آبخیزداری با سرمایه گذاری خیرین در استان هرمزگان"

اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان هرمزگان بعنوان آغازگر حرکت نوین اجرای طرح آبخیزداری با خودیاری 100% خیرین در کشور در این راستا در سال جاری نسبت به چاپ و انتشار مجموعه ای مدون تحت عنوان "آبخیزداری با سرمایه گذاری خیرین در استان هرمزگان" اقدام نموده است.
این کتابچه ضمن برشمردن تاریخچه و سوابق اجرای سازه های آبخیزداری توسط مردم هرمزگان و ضرورت ورود مردم و خیرین به بخش آبخیزداری در پهنه اقلیم خشک هرمزگان، مجموعه فعالیت های آبخیزداری اجرا شده در سطح استان هرمزگان با مشارکت خیرین را با مشخصات به تفکیک به تصویر کشیده است.
 اجرای 37 پروژه آبخیزداری مشتمل بر 45 سازه آبخیزداری با مشارکت خیرین به ارزش 82 میلیارد ریال (تا مقطع انتشار کتاب) در سطح هشت شهرستان بندرعباس، بندرلنگه، بستک، بندرخمیر، قشم، سیریک، جاسک، حاجی آباد و رودان حاصل این کار ارزشمند می باشد.