معرفی کتاب

 کتاب اصول مدیریت و حفاظت خاک نوشته بلانکو و لعل (دو نفر از بزرگان علوم خاک‌شناسی دنیا) ترجمه دکتر علی سلاجقه و همکاران، انتشارات دانشگاه تهران (1392) به عنوان یکی از مهمترین کتاب‌های این علم به ویژه در زمینه حفاظت خاک به شمار می آید. در این کتاب به مسائل بنیادی و اساسی و مباحث نوین علم حفاظت و مدیریت خاک اشاره شده است که نویسندگان با ظرافت خاصی این دو موضوع را به رشته تحریر در آورده‌اند. در این کتاب سعی شده در کنار مباحثی نظیر فرسایش و حفاظت خاک در عرصه‌های طبیعی به فرسایش در زمین‌های کشاورزی نیز پرداخته شود.
در کل، کتاب حاضر در بر دارنده مباحثی نظیر تاریخچه فرسایش و حفاظت خاک، خاصیت ارتجاعی خاک، فرسایش آبی، فرسایش بادی، فرسایش حاصل از شخم، مدل سازی و برآورد فرسایش،روش های بیولوژیک کنترل فرسایش، تکنیک‌های مهندسی کنترل فرسایش خاک، کنترل فرسایش و کیفیت خاک، فرسایش خاک و امنیت غذایی، بیشه‌زراعی، فرسایش در اراضی جنگلی و مرتعی، احیای مناطق فرسوده، رابطه تغییر اقلیم و فرسایش و ... اشاره کرد.
دانلود

ضرورت اعمال مدیریت جامع حوزه های آبخیز در جهت پایداری اکوسیستم

وضعیت دریاچه ارومیه (سمت راست تصویر) در مقایسه با دریاچه وان ترکیه در مجاورت آن (سمت چپ تصویر) در شرایط آب و هوایی مشابه با 14۷ کیلومتر فاصله 

 

بر اساس ارزیابی های کارشناسی، نابودی این زیست بوم آبی، زندگی 28 میلیون نفر را بطور مستقیم و غیرمستقیم تحت تاثیر قرار خواهد داد و پیامدهایی چون طوفان های نمکی که تنها وقوع نمونه ای کوچک و کم دامنه آن مردم منطقه را با نگرانی های جدی روبرو ساخته است، حتی مناطق مرکزی کشور را نیز تهدید می کند.  

 

بدون شک وضع فعلی این دریاچه متاثر از فعالیت های مختلف انجام شده در سطح حوزه آبخیز آن است و تنها با مدیریت جامع حوزه آبخیز و هماهنگ نمودن اقدامات مختلف همسو با پایداری اکوسیستم منطقه، نجات دریاچه ارومیه امکان پذیر خواهد بود. چرا که با بخشی نگری و نگاه های تک بعدی بدون اعمال جامعیت در برنامه مدیریت کلان و در نظر گرفتن روابط اکولوژیک حاکم بین آب، خاک، گیاه، انسان و جانوران در حوزه آبخیز دریاچه ارومیه، نه تنها مشکل حل نخواهد شد، بلکه معضلات جدیدی نیز بصورت تبعات تصمیمات نادرست بروز خواهد کرد. امید است با مدیریت جامع حوزه آبخیز دریاچه ارومیه پایداری به این اکوسیستم باز گردد.

آبخیزداری، راهکاری مناسب جهت تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی

Water shed management, a suitable method for recharge of groundwater 

(Case stady : Lavar Fin Dam ,  Hormozgan )

چکیده: 

آبخیزداری یکی از روشهای مدیریت منابع طبیعی پایه بویژه منابع آب در مناطق خشک به شمار می رود. با فرض تاثیرگذاری فعالیتهای آبخیزداری بر منابع آب زیرزمینی، جهت آزمون این فرض، اثرگذاری سد لاورفین بر آبهای زیرزمینی منطقه مورد بررسی قرار گرفت. دشت لاور در فاصله 60 کیلومتری شمال بندرعباس در ناودیسی به وسعت 24 کیلومتر مربع در پایاب سازه آبخیزداری (سد خاکی) لاورفین واقع شده است. شبکه پایش انتخاب شده جهت بررسی تغییرات کمی، تعداد 6 حلقه چاه پیزومتری است که در دشت لاور حفاری گردیده و سطح تراز آب زیرزمینی به صورت ماهیانه در این چاهها  از سال 1371 تا بحال ثبت گردیده است. جهت بررسی های کیفی در محدوده دشت، نمونه برداری در فصل خشک و تر از چاههای  انتخابی با پراکنش مناسب در سطح دشت انجام گرفت و  نقشه های هم افت و میانگین Ec دشت لاور ترسیم گردید. نتایج بدست آمده حاکی از این است که روند نزولی سطح آب زیرزمینی، پس از احداث سد تغییر یافته و با جبران کسری مخزن، سفره تقریبا به تعادل رسیده است. تحلیل نتایج کیفی نیز حاکی از تاثیر گذاری مثبت سد بر بهبود کیفیت آب زیرزمینی دشت لاور است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که با توجه به خشکسالی های موجود و کاهش بارندگیها، این سد در تغذیه سفره آب زیرزمینی و بهبود کمیت و کیفیت آن موثر بوده و امکان تثبیت سطح آب در یک تراز نرمال و حفظ کیفیت آبخوان را فراهم نموده است. لذا ضمن پیشنهاد انجام فعالیتهای آبخیزداری در راستای تقویت منابع آب زیرزمینی در اینگونه مناطق، به منظور اثربخشی بیشتر سد لاور فین بر کمیت و کیفیت آب زیرزمینی دشت لاور پیشنهاد میشود با مهار شاخه آب شور ورودی به دشت تخریب کیفیت سفره به حداقل رسانده شود و با احداث کانالهای عرضی در سطح دشت دامنه اثر گذاری تغذیه سد در سطح سفره افزایش یابد. 

واژه‌های کلیدی: آبخیزداری، منابع آبهای زیرزمینی، سد، لاور فین

  

 تصاویری از حوزه آبخیز و موقعیت سد  و محدوده آبخوان دشت لاور فین  

 

  

 

تصاویری از سد لاور فین

  

 

 

 

دشت لاور فین

 

تصاویر برخی از فعالیت های آبخیزداری د ر سطح حوزه آبخیز لاور فین  

سد خاکی آردان

  

 

طرح آبخیزداری میان کبار  

 

 طرح آبخیزداری سرزه  

طرح آبخیزداری مغیری 

 

  

 بررسی روند تغییرات آبخوان دشت لاور از طریق اندازه گیری های آب زیرزمینی

 

هیدروگراف معرف دشت لاور فین

کموگراف بررسی روند تغییرات کیفی آب زیرزمینی دشت لاور  

(کاهش شوری پس از اجرای طرح آبخیزداری )

 

نتیجه‌گیری

تغییرات سطح آب زیرزمینی دشت لاور قبل از احداث سد تا سال 1383 دارای روند نزولی با 65/1- متر افت در سطح سفره است. این امر پس از احداث سد و آبگیری آن به استثنای سال آبی 87-1386 که بدلیل خشکسالی، بارندگی به شدت کاهش داشته است ،  دارای روند صعودی گشته است. مقایسه تغییرات سطح آب زیرزمینی در سال قبل و بعد از احداث سد با میزان بارندگی مشابه ( سال آبی 82- 1381 و 89- 1388) ، افزایش سطح سفره به میزان 5/1 متر ناشی از تغذیه سد را نشان میدهد. همچنین مقایسه نقشه های هم افت آب زیرزمینی دشت در قبل و بعد از احداث سد (سال 1383 در مقایسه با سال 1389) بیانگر اینست که قبل از آبگیری سد کلیه چاههای پیزومتری دشت با افت منفی روبرو بوده است در حالیکه پس از آبگیری سد این روند کاملا مثبت گردیده است. به نحوی که با جبران کسری مخزن، تابلوی بیلان آب زیرزمینی دشت طی دوره بیلان 10 ساله  (90 – 1380) مقادیر تغذیه و تخلیه را نزدیک به هم به ترتیب معادل 02/55 و 21/55 نشان میدهد و تغییرات ذخیره  دینامیک مخزن طی دوره مذکور نیز حاکی از به تعادل رسیدن سفره  می باشد. تحلیل نتایج کیفی نیز حاکی از تاثیر گذاری مثبت سد بر بهبود کیفیت آب زیرزمینی دشت لاور است. به طوری که روند تغییرات Ec در محدوده بیلان تحت تاثیر سد، از مقادیر 5200 و 7200 به ترتیب در قسمت های جنوب شرق و غرب دشت در سال 83 ، به مقادیر 3500 و 5500  در سال 89 کاهش یافته است. نتایج بدست آمده حاکی از این است که روند نزولی سطح آب زیرزمینی، پس از احداث سد تغییر یافته و با جبران کسری مخزن، سفره تقریبا به تعادل رسیده است. تحلیل نتایج کیفی نیز حاکی از تاثیر گذاری مثبت سد بر بهبود کیفیت آب زیرزمینی دشت لاور است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که با توجه به خشکسالی های موجود و کاهش بارندگیها، این سد در تغذیه سفره آب زیرزمینی و بهبود کمیت و کیفیت آن موثر بوده و امکان تثبیت سطح آب در یک تراز نرمال و حفظ کیفیت آبخوان را فراهم نموده است.   

پیشنهادها   

الف) تحقیقاتی: 

1-       بررسی چگونگی جبهه آب شور و تداخل آب شور و شیرین در سفره آب زیرزمینی دشت لاور

2-       مدلینگ آبهای زیرزمینی جهت مدیریت منابع آبی و پیش بینی روند تغییرات آبخوان در آینده 

ب) اجرایی: 

1-   مهار سرشاخه آب شور : آب موجود در این رود مربوط به چند چشمه کوچکی است که در شمال غرب منطقه رضوان از تشکیلات آهکی بیرون زده ودر اثر عدم استفاده از آب آنها هر کدام در مسیل کوچکی جریان یافته سرانجام در بخش مرکزی منطقه بهم پیوسته و رودخانه فوق را تشکیل میدهد. آب جاری در این رود که مقدار آن در حدود 20 – 10 لیتر در ثانیه در طول سال متغییر است در ابتدا دارای کیفیت متوسط بوده وطی آزمایشی که از آن به عمل آمده است، میزان کند اکتیویته 5600 میکرو موس وکلر 4/957 میلیگرم را نشان میدهد که در طول مسیر خود ضمن عبور از تشکیلات نمکدار و مارن و ماسه سنگ، میزان کنداکتیویته به14940 میکرو موس و کلر 7/2056 میلیگرم در لیتر میرسد و سرانجام پس از ورود به دشت لاور بر اثر نفوذ پذیری بستر رودخانه کلا"نفوذ نموده و دیگر اثری از زه آب مشاهده نمیگردد. نظر به نقش شاخه شور مذکور در تخریب کیفیت سفره، بدون شک مهار شاخه آب شور مزبور از طریق کنترل و استحصال آب چشمه های مذکور قبل از ورود به تشکیلات آلوده کننده و مخرب کیفیت آب، نقش موثری در بهبود کیفیت منابع آب دشت خواهد داشت.

2-   احداث کاناهای عرضی در سطح دشت جهت گسترش بستر های تغذیه : کانالهای مذکور بصورت انشعابات فرعی و از مسیل اصلی منشعب و آب را به قسمت های مختلف دشت هدایت می کنند. تحت این شرایط اثرات تغذیه سد بر دشت بویژه بر روی چاههای دور دست نیز به میزان بیشتری افزایش می یابد.

3-     مدیریت بهره برداری از سد و تنظیم برنامه مناسب و بهینه به منظور تخلیه به موقع و به اندازه سد، متناسب با نیاز دشت و بهره برداری از آن.

 توسعه فعالیت های آبخیزداری با مکانیابی مناسب در اینگونه مناطق که تاثیر چشمگیری در بهبود وضعیت کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی آبخوان های پایین دست خواهند داشت، پیشنهاد می گردد. بدون شک اقدامات آبخیزداری از این دست، علاوه بر حفظ منابع طبیعی و پایه و استمرار بهره برداری از منابع مذکور، در شرایطی که اغلب آبخوان های زیرزمینی با افت و بیلان منفی مواجه  میباشند، می تواند نقش موثری در برقراری تعادل اکولوژیک و هیدرولوژیک منطقه ایفا نماید.

انتشار فهرست بهای پایه رشته آبخیزداری و منابع طبیعی سال 1392

پس از چهار سال وقفه در انتشار فهارس بها در تاریخ 27/3/1392 معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری فهرست بهای جدید رشته آبخیزداری و منابع طبیعی را منتشر نمود. 

دانلود فایل

تدوین طرح آبخیزداری در حوزه رودخانه های شور استان

با تکمیل مطالعات طرح آبخیزداری در حوزه رودخانه های شور،  ظرفیت های جدید آبخیزداری با هدف جداسازی آب شور و شیرین در سطح ۴۱۱ هزار هکتار از حوزه های آبخیز استان شناسایی شده است.

 شور شدن منابع آبهای سطحی ناشی از بارندگی بواسطه عبور از گنبدهای نمکی و ورود به رودخانه های شور، یکی از معضلات اساسی و دیرینه آبخیزهای استان محسوب می گردد که بدلیل نوع سازندهای زمین شناسی همه ساله و در هر بارندگی بخش عظیمی از سیلاب سرشاخه های آب شیرین در بالادست، پس از تماس با سازندهای مذکور و عبور از آنها دچار تخریب کیفیت شده و از حیض انتفاع خارج می شود.

 برنامه ریزی به منظور جلوگیری از شور شدن آبهای مذکور و بهره برداری از آن در اولویت کاری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قرار دارد و با پایان یافتن کار مطالعه آبخیزداری در جهت بهره برداری از روانابهای سطحی در حوزه آبخیز رودخانه های شور استان، ظرفیت جدید در ۱۵۳ زیر حوزه آبخیز استان با قابلیت مهار ۲۲۰ میلیون مترمکعب از طریق اجرای طرح آبخیزداری در ۱۰۳۰ نقطه در سطح سرشاخه های آب شیرین آبخیزهای استان شناسایی گردیده است.

 اعتبار اولیه برآورد شده جهت اجرای طرح آبخیزداری فوق بالغ بر ۲۹۰۰ میلیارد ریال است و با اجرای طرح مذکور و مهار آبهای قابل کنترل در سطح حوزه های آبخیز رودخانه های شور استان، موجب تقویت منابع آبی و تعدیل پیامدهای خشکسالی در سطح مناطق کم آب استان خواهد شد